رابطه نوشیدن الکل با خطر مرگ!!!
پسران و دختران جوان که الکل می نوشند، در معرض خطر مرگ قرار دارند. پژوهشی جدید که روی مصرف کنندگان نوشابه های الکلی در بریتانیا انجام گرفته، نشان می دهد که هر چه میزان مصرف الکل در جوانان بیشتر شود، احتمال مرگ نیز بالا می رود. بر اساس نتایج این پژوهش که در نشریه "برتیش مدیکال" آمده است، حتی کسانی که الکل را در حد متوسط مصرف می کنند، نسبت به کسانی که اصلا الکل نمی نوشند، بیشتر احتمال دارد که در نتیجه ابتلا به سرطان های مختلف مانند سرطان کبد و یا در اثر تصادفات و خشونت ها، جان خود را از دست بدهند...
ر گذشته نتایج تحقیقاتی منتشر شد که نشان می داد مصرف الکل در حد متعادل، سبب پیشگیری از بیماری های قلبی می شود. ولی پژوهش اخیر نشان می دهد که نتایج مثبت مصرف متعادل الکل تنها در مردان و پس از سن 35 سالگی دیده می شود.
این تحقیقات که توسط انجمن تحقیقات پزشکی بریتانیا صورت گرفته اند، توصیه می کند که مردان، و به ویژه زنان، باید مصرف الکل خود را کاهش دهند.
شناخت الکل
مقدمه
الکل و آثار آن از دیر باز برای بشر شناخته شده است. هر چند حقیقت و چگونگی عمل تخمیر، در سده اخیر مورد شناسایی قرار گرفته،ولی اصل این پدیده، از قدیld ترین اعمال شیمیایی است که تا به حال شناخته اند.
قرنها پیش یکی از دانشمندان اسلامی به نام محمدبن زکریاى رازی (متوفی به سال 311 ه.ق) از تقطیر بخار شراب، ماده ای به دست آورد که ld توانست علاوه بر کاربرد پزشکی به عنوان بهترین حلال شیمیایی مورد استفاده قرار گیرد، وی این ماده را«الکحل»نامید. (1) .
دلیل این نامگذاری دقیقا معلوم نیست، ممکن است علت آن،اهمیت فراوان الکل در دانش کیمیا باشد. (2) «کحل» به معنی سرمه است و در ادبیات ما چیزی را که ارزش زیاد داشته و کمیاب است، به سرمه چشم تشبیه ld کنند:
ای اصل تو را برهمه احرار تقدم.
خاک قدمت سرمه بینایی مردم.
نیز ممکن است این نامگذاری، اشاره به طرز تهیه الکل در آن زمان باشد، چرا که اولین بار الکل از طریق تقطیر مکرر شراب به دست آمد.پس وجه تسمیه، تشابه الکل به سرمه، در چگونگی تهیه آنهاست.هر دو با زحمت تهیه ld شود و همان طور که سرمه، جوهر سنگ معینی است که از ساییدن آن به دست ld آید، الکل نیز جوهر شراب است که از تقطیر آن حاصل مى شود. (3) .
1) جالب است که در فرهنگ واژگان لاتین، هم اکنون الکل به این شکل نوشته ld شود:(Alcohol) و این نشان م ىدهد که نام اصلی این ماده الکحل بوده و براثر کاربرد زیاداین لفظ، حرف «ح» از آن حذف شده است.
2) از مهمترین اعمال شیمیایی، ترکیب مواد است و الکل ld تواند، به سهولت موادى را که به راحتی قابل حل نیستند با یکدیگر ترکیب نماید.
3) مؤید این نظر، نام دیگر الکل در زبان عربی است که به آن «اسبرتو» یا «سبیرتو»مىگویند. این کلمه، معرب واژه [Spirit] در لاتین است که به معنی روح ld باشد.در واقع روح مشروبات مست کننده و ماده مؤثره آنها را الکل تشکیل مى دهد.
اهمیت الکل
چنان که خواهیم دید الکل در زمان ما کاربرد فراوانی در صنایع گوناگون پیدا کرده است; فی المثل استفاده از الکل بری ساخت داروها به اندازه ای است که برخی آن را کلید داروسازی دانسته اند.هم چنین الکل در صنایع تبدیلی، آرایشی و امور پزشکی و درآزمایشگاهها به منظور نگهداری قطعات بدن انسان یا حیوان مورداستفاده قرار مى گیرد.
از این رو، عموم مردم مسلمان به ویژه صنعت کاران ودستاندرکاران امور فوق همگی نیازمند شناخت احکام شرعى مربوط به الکل مى باشند. پرسشهایی که از سوی مردم، اساتید ودانشجویان رشته های مربوط مطرح مى شود، نشان دهنده اهمیتى است که این موضوع در زندگی روزمره دارد.
1- الکل و انواع آن
از نظر علم شیمی هر مادهی که در فرمول شیمیایی آن عامل هیدروکسیل(-OH) وجود داشته باشد، یک الکل محسوب مى شود.الکل از مشتقات هیدروکربن هاست که در آنها هرمولکول، ترکیبی ازچند اتم هیدروژن و کربن مى باشد. نهایت، یک عامل (OH) جانشین یک اتم هیدروژن مى گردد. و بنابر تعداد عامل(OH) ، الکلها را یک یاچند ظرفیت مى گویند. (1) الکل انواع زیادی دارد که ذیلا به برخی ازآنها اشاره مى کنیم:
الف) الکل متیلیک
ساده ترین الکلها، الکل متیلیک (2) است که مبنی الکل های یکظرفیتی مى باشد. الکل متیلیک از تقطیر چوب به دست مى آید و ازاین رو به آن عرق چوب نیز مى گویند. این ماده مایعی استبی رنگ که در 66 درجه سانتی گراد مى جوشد، با شعله کمی آبی رنگ مى سوزد و چون با آب مخلوط گردد، تقلیل حجم یافته و تولیدحرارت مى کند.
الکل متیلیک، در صنایع رنگسازی کاربرد دارد. به علاوه سمى است قوی که با شرب 8 تا 10 گرم آن اختلالات هاضمه و اغلبکوری دست داده و تلف مى کند. (3) .
پس از الکل متیلیک یا متانول بقیه الکل های یک ظرفیتی یا یک عاملی را به الکل های نوع اول، دوم و سوم طبقه بندی مى کنند. (4) اتانول که موضوع بحث ماست، در زمره الکل های نوع اول است.هم چنین الکل های دو ظرفیتی و سه ظرفیتی و ... نیز وجود دارد که مى توان از ضدیخ به عنوان الکل دو ظرفیتی (یا الکل دو عاملى اشباع) و گلیسیرین به عنوان الکل سه ظرفیتی (یا الکل سه عاملى اشباع) نام برد. (5) .
ب) الکل اتیلیک
اگر واژه الکل بدون هیچ پسوند یا پیشوندی به کار رود، مقصود الکل اتیلیک یا اتانول (6) است که معروفترین انواع الکل مى باشد. در آینده خواهیم دید که الکل اتیلیک در صنایع گوناگون و در زندگی روز مره مردم، کاربرد زیادی دارد.
چنان که در مقدمه اشاره شد، موضوع بحث ما در این نوشتارمنحصرا الکل اتیلیک یا اتانول است. و هر کجا در این رساله، واژه الکل را بدون افزودن کلمه دیگر به کار بریم مقصودمان همین نوع الکل مى باشد.
اتانول به طور طبیعی و به مقدار بسیار کم در نان (5/0 درصد)،مغزانسان و گیاهان وجود دارد. علاوه بر مخمر (7) و بعضی باکترىها،بدن انسان نیز مقدار چشمگیری الکل تولید مىکند. در اکثر موارد،تمام این تولید، مربوط به میکروب های موجود در روده انسان مى باشد. برای آشنایی بیش تر با این ماده، به تبیین اوصاف الکل وآثار ظاهری الکل برجسم و روان آدمی مى پردازیم.
2 - ویژگى های الکل و آثار آن
الکل اتیلیک در 3/78 درجه سانتی گراد به جوش مى آید و در114-درجه ذوب مى شود. الکل مطلق، آب گونه ی استبى رنگ وزود آتشگیر، با بویی ویژه، در برودت زیاد ابتدا قوام آمده و سپس مانند شیشه منجمد مى گردد. (8) .
الکل برخلاف پندار بعضی، اثر تحریکی بر اعضی بدن ندارد،بلکه اثر آن تخدیر یعنی تضعیف فعالیتهای بدن و کاستن از دقت درانجام رفتارهای گوناگون است. در کتابهای علمی نیز، الکل را درردیف تخدیر کننده ها هم چون اتر و غیره مى آورند. یکی ازدانشمندان در این زمینه مى گوید: «این واقعیت که افراد تحت تاثیرالکل، خجالتشان از بین مى رود و زیاد حرف مى زنند، به علت اثرتحریکی الکل بر مغز نیست، بلکه به دلیل از بین رفتن کنترلی است که مراکز عالی مغز در میانه روی و اعتدال شخص از خود انجام میدهند.» (9) .
به هر حال، تمامی مشروبات الکلی، حاوی مقداری الکل مى باشند و هرگونه آثار تخدیری که از مشروبات الکلی بروز مى کندمربوط به وجود این ماده در آن ه است. میزان این تخدیر که ما از آن به«مستى» تعبیر م ىکنیم بستگی به درصد الکل موجود در این گونه مشروبات دارد. چنان چه شخص مقداری الکل بنوشد، قریب 15 آنفورا به وسیله جدار معده داخل در خون و بقیه در امعاء واردمى گردد. مقداری هم ممکن است به وسیله ریتین یا با ادرار خارج شود. ولی قسمت اعظم آن در هر حال در بدن مى ماند و در آن جامتدرجا اکسید شده و احتیاجی به هضم و گوارش ندارد. (10) .
کبد انسان قادر است در هر ساعت، 8 گرم الکل را اکسید کند.مقادیر زیادتر در جریان خون ظاهر شده ولی غلظت کم تر از 05/0%علامتی در شخص به وجود نمى آورد. از غلظت 05/0% به بالاست که علائمی نظیر کاهش توازن اعمال فیزیکی و اختلال در دید پیش خواهد آمد.
غلظت بالاتر از 25/0% علائم مشخصی به وجود مى آورد. و اگرغلظت به 1% در خون برسد، اختلال تنفسی و قلبی و نهایتا مرگ ایجاد مى شود هر چند مقدار کشنده آن برحسب افراد فرق مى کند.
پیترکوپر نیز در این زمینه چنین مى نویسد: «الکل از تمام راههاجذب بدن مى شود ولی جذب آن از راه دهان و معده بسیار کم است.روده کوچک 80% یا بیش تر مقدار خورده شده را جذب مى کند.کم تر از 10% بى تغییر از راه ادرار و تنفس دفع مى شود. الکل دربافتها به سرعت منتشر شده و در حدود 8 گرم در ساعت اکسید وبه گاز کربنیک و آب تبدیل مى شود. (11) بدین ترتیب مهمترین اثر الکل،تضعیف دستگاه اعصاب مرکزی است. الکل در نتیجه تاثیر برروىاعصاب، واکنش در رگها ایجاد نموده و خون را به سطح بدن جریان میدهد و از این طریق، پوست را قرمز مى کند و ابتدا در بدن ایجادحرارت مى نماید. اما این اثر دیری نمى پاید، چرا که پس از مدت کوتاهی، بدن حرارت خود را تا دو برابر از دست میدهد.
شخصی که الکل مى نوشد ابتدا فعالیت او بیش از حد معمول مى شود و به ترتیبی که ذکر شد، درجه حرارت بدن بالا رفته و تنفس شدید مى شود. آن گاه مرکز تکلم در مغز تحت تاثیر الکل قرار گرفته وشخص پرچانگی مى کند. سپس مرکز سمعی مغز متاثر شده و شخص صداهای بى خود مى شنود. بعد مرکز بینایی مغز دچار اختلال گشته وشخص تصاویر موهوم مى بیند. و بالاخره مرکز حفظ تعادل تحت تاثیر الکل قرار گرفته و کسی که مشروب الکلی نوشیده، توازن اعمال فیزیکی خود را از دست میدهد. (12) .
بدین ترتیب با نوشیدن الکل، خویشتنداری شخص که به عنوان منشا حجب و حیا در انسان پایه گذاری شده است، تقریبا از بین رفته و باعث بروز اعمال ناهنجار مى شود.
از دیدگاه متخصصین اعصاب و روان، الکل، عالى ترین اعمال توقفی را فلج مى کند و انسان را به سیرت و منش عاری از ملکات اخلاقی و بری از دانش و بینش سوق میدهد. استعمال الکل موجب دگرگونی در شخصیت انسان مى شود و انسان با شرم و حیا راافسارگسیخته و بى بندوبار مى نماید.
عوارض مصرف الکل، غالبا منشا ارتکاب اعمال شنیع و ارتکاب جرایم مى گردد. طبق مطالعاتی که مؤسسات جرمشناسی به عمل آورده اند، اغلب جنایات جنسی و در حدود 70% جرایم ضرب وجرح و 80% قتلها، خود آزاری و دیگر آزارى ها در اثر استعمال نوشابه های الکلی واقع مى شوند. ازدیاد تصادفات وسایط نقلیه درکشورهایی که مجاز به نوشیدن الکل هستند براثر مستی رانندگان مزاحم است و روی همین اصل، استعمال مشروبات الکلی را اغلب قوانین ممنوع دانسته یا محدود نموده اند. (13) .
در کشورهای سویس و فرانسه اگر میزان الکل در خون بیش از 5/0سانتىگرم در لیتر خون باشد، شخص مجاز به رانندگی نیست و تکرارکننده این جرایم از حق رانندگی بری شش ماه محروم مىشود. دردانمارک این مقدار یک سانتى گرم و در انگلستان 8/0 مى باشد. (14) .
اثرات سوء نوشیدن الکل منحصر در آن چه گفتیم نیست. الکل نه تنها اعتدال روانی و تنظیم حرکات و فعالیتهای انسان را مختلمىسازد بلکه آثار مخرب دیگری بر دستگاههای مختلف بدنمىگذارد; به عنوان نمونه، مصرف الکل، باعثسوءهاضمه واختلال دستگاه گوارش و کبد مىشود، زیرا به علت جاذب الرطوبهبودن آن، آلبومینهای سلولهای کبد و معده را منعقد مىکند. درنتیجه معده اسیدکلریدریک پس نمیدهد و سلولهای کبد حالتمومی شکل (تشمع کبدی) به خود مىگیرند. (15) .
این است که اسلام با نوشیدن هر نوع مشروبات الکلی، خرید وفروش و هر نوع بهره برداری از آنها به شدت برخورد کرده است.خمر در آیات قرآنی، پلیدی و رفتار شیطانی تلقی گردیده، نوشیدن آن، گناه کبیره قلمداد و هم چون قمار بازی موجب برانگیختن بذرعداوت و دشمنی دانسته شده است. (16) .
براساس روایات اسلامی، کسی که خمر مینوشد، تا چهل روز،نماز او پذیرفته نمىشود. بلکه در تمامی ادیان الهی، هنگامی که کاملگشتهاند، تحریم خمر جزء برنامههای قطعی آنها بوده است. (17) نوشنده خمر در روز قیامتبا صورت سیاه و زبان بیرون آمده درحالی که آب دهان او بر سینهاش مىریزد و فریاد العطش برمىآورد، محشور مىگردد. کسی که جرعهی شراب بنوشد، روح ایمان از وىگرفته مىشود و روح ناپاک و پست جایگزین آن مىگردد. (18) .
متاسفانه هم اکنون در کشورهای لائیک و عمدتا در کشورهاىغربی مقادیر زیادی الکل به صورت مشروبات الکلی مصرف مىشود. تنها در سال 1955 در فرانسه مطابق گزارش رسمی وزارتدارایی این کشور، تعداد 455054 مشروب فروشی دایر بود; یعنىبری هر 86 نفر یک باب مشروب فروشی وجود داشته است.
این در حالی است که مصرف الکل سال به سال به طور مرتب دراین کشورها افزایش یافته است. هم اکنون دانشمندان کتابهاى متعددی درباره الکلیسم و مسائل کیفری و ناهنجارىهاى اجتماعى نوشته اند. پروفسور سیگار در کتاب خود تحت عنوان«الکلىسم از گذرگاه اجتماعى» الکلىسم را یکی از مهمترین عللشکست فرانسه در جنگ دانسته و آکادمی علوم فرانسه، قطع نامهاى به همین مضمون در محکومیت مصرف نوشابه های الکلی صادرنموده است.
از لحاظ علم ژنیتک نیز، اکثر فرزندان افراد الکلی، مبتلا به روانپریشانى های شدید میگردند و به همان جهت، عقب ماندگى های مختلف شعوری در آنان ایجاد می شود. (19) .
3- کاربرد الکل
از الکل، به عنوان پرمصرفترین ماده شیمیایی در فرایند ساخت وسنتز، جدا سازی و تولید مىتوان نام برد.
در صنعت، الکل را جهت تهیه لاک، ورنی و رنگهای انیلین ودواجات به کار مىگیرند. الکل در آزمایشگاهها به عنوان سوختکاربرد دارد. ولی استفاده از آن به این منظور، به صرفه نیست.
الکلی که در صنعتبه کار گرفته مىشود، از لحاظ ماهیت، هیچتفاوتی با الکل طبی ندارد و هر دو همان الکل اتیلیک یا اتانولمىباشند. منتها به دلایلی نظیر گرفتن مالیات از نوشابههای الکلی و یاجلوگیری از سوءاستفاده از آنها، کارخانجات تولید کننده الکل، موادسمی، بد بوکننده (هم چون متانول یا عرق چوب) و مواد رنگینکننده (هم چون پریدین) به آن مىافزایند. (20) .
الکل بهترین حلال آلی است و لذا در آزمایشگاهها و صنایع داروسازی کاربرد بسیار زیادی دارد. در مواردی نیز الکل جهت محافظتاز رشد میکروبی در فرآوردههای دارویی، ساخت روکش قرصها، وضدعفونی کننده وستبه کار مىرود. (21) .
در پزشکی نیز الکل جهت ضدعفونی کردن ابزارهای طبی و غیرهبه کار گرفته مىشود. به علاوه قطعات تشریحی را به خوبی مىتواندر الکل از گندیدن و عفونت محافظت نمود. هم چنین الکل درساختن ادکلنها و لوازم آرایشی نیز کاربرد فراوان دارد.
4 - روشهای تهیه الکل
الکل اتیلیک یا اتانول اولین ترکیب آلی است که انسان تهیه نموده است، چرا که قدمت صنعت الکل تقریبا به اندازه قدمتصنعتنان است.
الکل مورد بحث از راههای گوناگونی تهیه مىشود که مىتوانآنها را به دو روش کلی تقسیم نمود: روش طبیعی(تخمیر) و روشصنعتی. ذیلا این روشها را مورد مطالعه قرار میدهیم:
الف - روش تخمیر یا فرمانتاسیون (22)
در حقیقت پدیده تخمیر چیزی جز تجزیه قند نیست. نهایت قند بهصورتهای گوناگون در طبیعت یافتwww.zibaweb.com مىشود:انگور،کشمش،خرما،جو،برنج، سیبزمینی، ذرت و مانند این ها به میزان زیادی قند در بردارند ولذا اینگونه مواد مىتواند منابع اولیه جهت تهیه مایع الکلی باشد.
قارچ یا مخمرها موجوداتی هستند که قادرند به طریق بىهوازىرشد نمایند; یعنی در محیط واجد اکسیژن فراوان، مخمرها موادقندی را با تنفس هوازی به گاز کربنیک و آب تجزیه مىکنند. و درغیاب اکسیژن، مواد قندی را تخمیر و گاز کربنیک و اتانول یا الکلاتیل تولید مىکنند.
هم اکنون ثابتشده که تخمیر در واقع توسط یک آنزیم به نام«زیماز» که توسط سلولهای قارچ تولید شده عملی مىگردد. اینآنزیمها یک نوع کاتالیزر آلی هستند که باعث اجری عمل و سرعتآن شده ولی خود دخالت مستقیم نمىکنند. (23) .
نتیجه فرایند تخمیر، مایعی است که عمدتا محتوی آب و الکلاست که آن را خمر مىنامیم. ولی مواد دیگری چون گلیسیرین واسیدسوکسینیک نیز به مقدار کم در آن یافت مىشود. در کنار این هامادهی هم به نام روغن فوزل در نتیجه تخمیر به دست مىآید. (24) .
به هر حال مایع به دست آمده درجه الکلی بسیار پایینی در حدتقریبی 18 درصد دارد. بری این که غلظت الکل در این مایع را که ازآن به درجه الکلی تعبیر مىکنند، افزایش دهند، از فرایند تقطیر مجزا (25) استفاده مىکنند. اساس این عمل، تفاوت دمی جوش الکل و آباست. الکل تقریبا در 78 درجه سانتىگراد مىجوشد. در حالی که آببری جوشیدن باید به دمی صد درجه برسد. از این تفاوت نقطهجوش استفاده کرده مایع الکلی را که همان خمر است در دیگهایىریخته و حرارت میدهند. الکل که نقطه جوش پایینتری داردسریعتر بخار مىشود. بخار به دست آمده را از لولهی که اطراف آن راهوی سرد پوشانده عبور میدهند و به حالت مایع در مىآورند.
هر چه این عمل را - که «رکتیفیکاسیون» نامیده مىشود - بیش ترتکرار کنند، الکل درجه خلوص بیش تری پیدا مىکند به طوری کهبیش تر الکلهای کاربردی در صنایع مختلف داری درجه خلوص96 مىباشند. در حالی که مشروبات الکلی درجه الکلی بسیارپایینتری دارند;مثلا آبجو 4 الی 6 درصد، شراب 16 تا 20 درصد وعرق یا ویسکی تا 40 درصد در بردارنده ماده سکرآورالکل مىباشند.
ب - روش صنعتی
مواد اولیه جهت تهیه الکل به روش صنعتی، از منابع طبیعی نظیرنفت، گاز طبیعی، ذغال سنگ و تودههای زیستی به دست مىآید. اینمواد طی فرایندهای گوناگون و احیانا پیچیده به الکل تبدیلمىشوند. (26) در این فرایندها مادهی به نام استیلن(CH CH) درمجاورت جیوه با آب ترکیب شده و ماده دیگری به نام استالدئید یااتانال به دست مىآید سپس ماده مزبور را با هیدروژن ترکیب و اتانولیا الکل اتیل به دست مىآورند.
هم چنین ماده دیگری به نام اتیلن(CH2 CH2) را در مجاورتاسیدسولفوریک با آب ترکیب و از آن الکل اتیل تهیه مىکنند. هر دوماده مزبور (اتیلن و استیلن) از فراوردههای نفتی مىباشد. هم اکنونروش تخمیر در تهیه الکل کم تر مقرون به صرفه است و بیش تر الکلمورد نیاز صنایع به طریق شیمیایی و به کمک صنایع نفت تولیدمىگردد. ولی با اتمام ذخایر نفتی مسلما اهمیت تخمیر در ساختالکل به مراتب بیش تر خواهد بود.
+ نوشته شده در دوشنبه بیست و نهم تیر ۱۳۸۸ ساعت 12:32 توسط علی
|